Dossier Groen: natuurbescherming en natuurbedreiging

Dossier Groen: natuurbescherming en natuurbedreiging

De natuur lijkt het zwaar te hebben in Nederland. Versnippering, stikstof en een groeiende bevolking vormen een aanslag op onze natuurgebieden. Redenen tot zorgen, maar er is ook hoop: waardering en nieuwe initiatieven schenken de Nederlandse natuur een toekomst.

Door Luuk van den Einden & Robbert Temmen

Het belang van de natuur in Nederland is erg groot. Zo biedt de natuur diensten en producten die belangrijk of onmisbaar zijn voor het menselijk bestaan. Dat erkent ook Frank van Dam, sociaal geograaf bij het Planbureau voor de Leefomgeving. “De natuur levert allerlei diensten aan de mens. Soms heel zichtbaar, zoals de productie van voedsel en hout. Maar vaak ook minder zichtbaar, zoals de bestrijding van plagen in de landbouw met natuurlijke vijanden.”

Waardering

Daarom is het volgens Van Dam belangrijk dat het uitsterven en bedreigen van soorten stopt. “Als een biologische leefomgeving wordt verstoord, is dat ook slecht voor ons en onze leefomgeving. Diersoorten leveren een bijdrage aan een gezonde leefomgeving. Bijen bijvoorbeeld zijn ontzettend belangrijk voor de bestuiving van onze gewassen en bloemen.”

Verschillende studies wijzen uit dat groen zeer goed wordt gewaardeerd in Nederland. Van Dam stelt dat dit zelfs terug te vinden is in de woningmarkt. “Kijk maar eens naar de woningprijzen. Die worden positief beïnvloed door de hoeveelheid natuur en water in de omgeving.”

De natuur draagt volgens Van Dam dus bij aan de aantrekkelijkheid van een woongebied en land voor mensen en bedrijven die zich in Nederland willen vestigen. “Het streven naar het behouden of uitbreiden van natuur is dus ook belangrijk vanuit economisch perspectief.”

Natura 2000

Maar hoeveel natuur hebben we nu eigenlijk in Nederland? Volgens het CBS bestaat ruim veertien procent van het Nederlandse landoppervlak uit bos en natuurlijk terrein. Daaronder vallen beschermde natuurgebieden, maar bijvoorbeeld ook productiebossen waar alle bomen gekapt mogen worden.

Nederland telt ongeveer 160 Natura 2000-gebieden, dat zijn natuurgebieden die op Europees niveau beschermd worden. Volgens de Natura 2000-barometer van de Europese Commissie beslaan die gebieden 13,3 procent van het landoppervlak, maar daar vallen ook de grote rivieren en wateren als de Waddenzee onder. Wanneer de grote wateren buiten beschouwing blijven, is ongeveer acht procent van het Nederlandse landoppervlak Natura 2000-gebied.

Die 13,3 procent is nog niet genoeg. In 1992 ondertekende Nederland namelijk het Biodiversiteitsverdrag van Rio de Janeiro; in dat verdrag spraken alle VN-lidstaten af om in 2020 zeventien procent van hun totale landoppervlak (inclusief open water) als beschermde natuur aan te duiden. Om dat te halen zou er dit jaar dus nog zo’n 1500 km^2 natuur beschermd moeten worden. Dat is een gebied groter dan de provincie Utrecht.

Ecologische hoofdstructuur

Zeventien procent beschermde natuur is niet zo onhaalbaar als het klinkt. In de jaren 90 bestond in Nederland namelijk de Ecologische Hoofdstructuur: een netwerk van natuurgebieden die met elkaar in verbinding stonden, zodat soorten makkelijker van het ene naar het andere gebied konden trekken. Het begroeide oppervlakte van de Ecologische Hoofdstructuur besloeg precies zeventien procent van Nederland.

Het kabinet-Rutte I besloot echter fors te bezuinigen op de Ecologische Hoofdstructuur. Ruim honderdduizend hectare van het netwerk werd geschrapt en na 2021 zouden er geen investeringen meer in het plan gedaan worden. Het regeerakkoord van kabinet-Rutte II vormde dan weer een lichtpuntje: onder de naam Natuurnetwerk Nederland werd het oorspronkelijke plan alsnog uitgevoerd. In 2027 moet het project klaar zijn.

Nieuwe natuur

Om het Natuurnetwerk Nederland te kunnen realiseren, moet nieuwe natuur aangelegd worden. Daarvoor koopt de overheid vooral landbouwgrond op. In de Vijfde Voortgangsrapportage Natuur meldt het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit dat in 2018 bijna 1800 hectare grond is aangekocht en drieduizend hectare nieuwe natuur is ingericht.

Nieuwe natuur creëren is een project waar je veel geduld voor moet hebben. Dat kan Jacques van der Neut beamen. Hij is boswachter in natuurgebied de Biesbosch, waar in 2018 de Nieuwe Dordtse Biesbosch gereed kwam; een 530 hectare grote uitbreiding van de Biesbosch vlakbij Dordrecht. “Op het Eiland van Dordrecht is Staatsbosbeheer al tientallen jaren bezig met nieuwe natuur inrichten”, zegt hij.

Water

De natuurplannen voor de Nieuwe Dordtse Biesbosch bestonden al in de jaren 90, toen gevaarlijk hoge waterstanden noopten tot anders omspringen met het gebied. Toch duurde het tot 2017 voordat het natuurgebied kon verrijzen. “Die grond was in handen van boeren”, legt Van der Neut uit. “Die waren niet blij met zo’n nat natuurgebied. Er werd geprocedeerd tot aan de Raad van State toe.”

Akkers en weilanden omvormen tot natuurgebied is geen kwestie van de natuur zijn gang laten gaan. “In de Biesbosch betekent natuur ontwikkelen: water”, zegt Van der Neut. Staatsbosbeheer groef geulen om het gebied te vernatten. Dat water trekt veel verschillende soorten aan, waardoor de biodiversiteit sterk toeneemt.

Het is niet alleen de natuur die profiteert van het inrichten van nieuwe natuur. Volgens Van der Neut hebben ook recreanten er baat bij én geeft het de plaatselijke economie een impuls. “Natuur trekt wandelaars en fietsers”, zegt hij. “Mensen boeken arrangementen of een overnachting. Eigenlijk zou je daar als uitgekochte boer op moeten inspelen.”

Toekomst

Er komen ieder jaar zo’n honderdduizend mensen bij in Nederland, voorspelt het CBS. Al die mensen hebben een plek nodig om te wonen en ruimte wordt steeds schaarser. Volgens Frank van Dam betekent dit echter niet dat natuur moet wijken voor woningen. “De hoeveelheid natuur is de laatste eeuw redelijk constant gebleven. Verstedelijking gaat vooral ten koste van agrarisch gebied.”

Woonwijken en natuurgebieden strijden weliswaar niet om dezelfde vierkante meters, maar beïnvloeden elkaar wel. Denk bijvoorbeeld aan de stikstofcrisis die sinds mei vorig jaar speelt. De Raad van State oordeelde toen dat er bij veel bouwvergunningen niet goed was omgegaan met het stikstofbeleid. Stikstof is in grote hoeveelheden schadelijk voor natuurgebieden. Door het oordeel kwamen achttienduizend bouwprojecten stil te liggen.

De ruimte in Nederland is schaars, maar toch moeten alle sectoren van die ruimte gebruik kunnen maken. Volgens Van Dam vraagt dat om creatieve oplossingen. “Als je de verstedelijking over het buitengebied uitrolt, kan je rekening houden met het bestaande landschap. Door bijvoorbeeld gebruik te maken van het bestaande slotenpatroon kun je een mooi groen woongebied inrichten.”

2 thoughts on “Dossier Groen: natuurbescherming en natuurbedreiging

  1. Reply
    Dossier Groen: natuur neemt de ruimte — Startpunt
    12/06/2020 at 13:09

    […] Dossier Groen: natuurbescherming en natuurbedreiging […]

  2. Reply
    Dossier Groen: bevolkingsgroei en gevolgen voor starters — Startpunt
    14/06/2020 at 17:04

    […] in de toekomst plaatsmaken voor nieuwbouwwijken, snelwegen en bossen. Daarna schreven we dat de Natura 2000-gebieden het zwaar lijken te hebben. En dat er nieuwe natuur moet worden aangelegd […]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Volg ons