Te weinig handen aan bed in psychische zorg

Te weinig handen aan bed in psychische zorg

Het personeelstekort in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) blijft een groot probleem de komende jaren. Het oplopende tekort aan zorgmedewerkers leidt tot meer wachtrijen, meer ziekteverzuim, oplopende werkdruk en kwalitatief mindere zorg. Dat blijkt uit de conclusies die KPMG trekt op grond van hun analyse. 

Wachttijden GGZ

De lange wachtrijen bij de GGZ staan al langer ter discussie. Staatssecretaris Blokhuis deed in januari de uitspraak dat iedereen die lang op de wachtrij staat, binnen vier weken geholpen moest worden. Aanleiding voor deze uitspraak waren gesprekken met onder andere Charlotte Bouwman (26). 

Bouwman startte een actie in de hal van het ministerie van Volksgezondheid uit protest. Op haar eigen websitestaat haar teller, op het moment van schrijven, op 952 dagen in de wachtrij. Volgens Bouwman wachten er 90.000 mensen met haar mee. Vektis geeft inzicht in de wachttijd over het eerste kwartaal van 2020. Voor mensen met depressies ligt de aanmeldwachttijd op 8,2 weken, terwijl de norm op vier weken ligt. De behandelwachttijd duurt gemiddeld 5,2 weken. In totaal moesten patiënten dus gemiddeld 13,4 weken wachten op de start van hun behandeling.   

Charlotte Bouwman protesteert tegen de lange wachtrijen bij de GGZ voor het gebouw van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Beeld: Twitter

Depressie

Peter Ebbers (36) kreeg twaalf jaar geleden depressieve gedachten. “Mijn lichaam gaf een reactie waarbij ik dacht dat ik een hartaanval kreeg”, vertelt hij. Na zijn bezoek aan de huisarts moest hij zelf op zoek naar iemand die hem kon helpen. Na weken wachten kreeg hij een eerste psycholoog toegewezen. “Dat doet al iets met de gemoedsrust. Potverdikkie dacht ik, het is al pittig om hulp te vragen en dan kom je bij iemand waarbij je weet dat het niet gaat werken.”

“Ik wilde geholpen worden maar je zit vast in een systeem”

Ieder jaar krijgt ongeveer vijf procent van de Nederlandse bevolking te maken met een depressie. Dat blijkt uit de meest recente cijfers van het Trimbos-Instituut uit 2010. Vrouwen in de leeftijdscategorie 24-35 jaar hebben de meeste kans op depressies. Terwijl het totale percentage, mannen en vrouwen, in de leeftijdscategorie 18-24 jaar het hoogst ligt.

Bron: Trimbos Instituut

Gezondheidszoeker

Het duurde weer een aantal weken voordat Peter bij een andere psycholoog terecht kon. “Bij de tweede psycholoog is het precies hetzelfde verhaal. Uiteindelijk heeft het maanden geduurd voordat ik iemand had gevonden waarmee het beter ging”, vertelt hij. Toen was de behandeling nog steeds niet gestart. “Dat frustreert enorm, want ik wilde geholpen worden maar je zit vast in een systeem.” Voor Peter was het duidelijk dat hij een begeleider wilde die hij kon vertrouwen en waar hij zich goed bij voelde. 

“Je kunt het platform vergelijken met de tripadvisor voor als je uiteten wil”

Peter Ebbers

Peter schrijft in een artikel dat het zorgsysteem ook in een depressie zit. “Ik denk dat de GGZ een bepaalde vorm van monopolie willen in de zorgmarkt. Zij worden vergoed en dat is voor alle mensen gunstiger.” Piet Vermeulen, medewerker ambulante crisisdienst GGZ Breburg, ziet dat anders. Volgens hem had de GGZ vroeger wel alle psychische zorg in handen. Tegenwoordig zijn er nieuwe aanbieders als Indigo. “Dat heeft GZZ Breburg geen goed gedaan, collega’s zijn naar deze nieuwe aanbieders vertrokken.”

Peters frustraties over het huidige zorgsysteem sloegen om in een nieuwe drijfveer. Hij startte zijn bedrijfje ‘Gezondheidszoeker’ omdat hij vindt dat iedereen gelijk geholpen moet worden die met klachten kampt. “Heel veel behandelaars die vallen onder de alternatieve geneeskunde, breng ik samen op dit platform. Mensen met klachten kunnen direct de juiste therapeut vinden én zelf uitkiezen. Je kunt het platform vergelijken met de tripadvisor voor als je uiteten wil.”

Depressief systeem

Het cliëntervaringsonderzoek van Bool et al (2017) bevestigt het belang van de rol van patiënten in de behandeling. Volgens cliënten, die meededen aan het onderzoek, gaan zelfbeschikking en eigen regie over (mee)bepalen van de invulling van de zorg: wie wordt de professional, hoe ziet de hulp eruit, wanneer wordt hulp geboden? Bovendien doen zij liever dingen op eigen tempo en willen cliënten zelf bepalen in plaats van dingen ‘moeten’. Bool et al (2017) beschrijven het positieve gevolg hiervan. Patiënten voelen zich meer ‘in control’, ervaren beter passende hulp en voelen zich van waarde. 

Het pijnpunt is volgens Peter dat mensen zelf geen inspraak hebben in hun behandeling, evenmin als in de gekozen behandelaar. “Het hele systeem van de GGZ is depressief, maar ook corrupt. Als je niet openstaat voor een andere partij die ook als doel mensen beter maken heeft, gaat er iets gruwelijk mis”, legt hij uit. Het tekort aan personeel in de psychische zorg, en daarmee de wachtrijen, zouden volgens Peter gelijk aangepakt kunnen worden door de monopolie van de GGZ op te geven. Andere behandelaren met eigen praktijken zouden evenveel vergoed moeten krijgen volgens hem. 

“De term bezuinigingen hoor ik nogal vaak”

Vermeulen legt uit dat zorgverzekeraars tegenwoordig veel meer macht hebben. “Dat systeem hebben wij zo ingericht. Zij bemoeien zich vaak met de inhoud en dat wil je eigenlijk niet.” Zorgverzekeraars werken met protocollen. Aan de hand bekijken ze of de zorg is geleverd. “Dat betekent dat ze meer naar cijfers dan naar de kwaliteit kijken.” Psychische zorg ligt veel complexer dan lichamelijke zorg: “Er ligt een protocol maar dat werkt niet voor iedereen. Het is lastiger om daar een zak geld tegenover te zetten en dat gaat ten koste van patiënten.”

Bezuinigen

Volgens Vermeulen hebben bijna alle problemen maar met één ding te maken: bezuinigingen. “Ik werk al 32 jaar in de psychiatrie en de term bezuinigingen hoor ik nogal vaak.” Als de overheid een bezuiniging doorvoert, voelen de medewerkers dat ook vaak in hun portemonnee. “Het is terecht dat er op zoek wordt gegaan naar de efficiëntie van zorg om het goedkoper te maken. Dat mag natuurlijk nooit ten koste gaan van de kwaliteit maar dat doet het natuurlijk altijd wel.”

“Door bezuinigingen is het minder aantrekkelijk om in deze sector te werken. Eerlijk is eerlijk, zo goed betaalt het ook niet.” Daardoor verschuift de druk naar de andere medewerkers. Hij noemt daarnaast nog andere factoren waardoor er problemen zijn ontstaan in de psychiatrie. “GGZ heeft een slechte naam. Dat komt ook door de resultaten. We zouden meer het verhaal moeten vertellen over hoe moeilijk onze baan is.”

“Als je het aantal vacatures bekijkt bij de GGZ denk je haast dat er niemand meer werkzaam is”

Bovendien is de behoefte aan psychische hulp groter dan twee generaties geleden. Vermeulen verklaart dit door onder andere sociale media, prestatiedruk en aanzien. “Het is toegankelijker om psychische hulp te vragen. We bieden het meer aan waardoor de vraag ook groter wordt”, legt hij uit. Het personeelstekort kan voor grotere problemen zorgen. “Als je het aantal vacatures bekijkt bij de GGZ denk je haast dat er niemand meer werkzaam is. Ik heb de afgelopen zes jaar dat ik hier in dienst ben een stuk of vijftien psychiaters zien gaan. Ik schrok daarvan.”

Werkdruk

De eisen die aan de werknemer worden gesteld vanuit de organisatie aan een werknemer zijn bij een te hoge werkdruk te veel. Door het tekort aan psychisch zorgpersoneel wordt een beroep gedaan op de capaciteit van het andere personeel. Dat zorgt voor een te hoge werkdruk en dat zorgt weer voor de nodige effecten.

Bron: Richtlijn werkdruk (2013)

Uit de tabel is af te leiden dat ziekteverzuim een van de gedragsmatige gevolgen van te hoge werkdruk is. Het ziekteverzuim lag voor het eerste kwartaal van 2020 het hoogst in de gezondheids- en welzijnssector op 6,7 procent. Dat blijkt uit recent gepubliceerde cijfers van het CBS. Dat percentage ligt sinds 2003 niet zo hoog in deze sector. Door de stijging van het ziekteverzuim, stijgt de werkdruk alsmaar op het nog werkende personeel. Je belandt hierdoor in een vicieuze cirkel. 

Conclusie

Na al deze cijfers en verklaringen kun je stellen dat er een tekort is aan zorgpersoneel in de geestelijke gezondheidszorg. Het lijkt erop dat alle verschillende factoren die dit veroorzaken met elkaar te maken hebben. Ik zet ze nog even op een rijtje.

Het lijkt allemaal te beginnen, zoals Vermeulen verklaarde, met bezuinigingen in de zorg. Daardoor wordt het zorgpersoneel minder betaald en dat zorgt ervoor dat het minder aantrekkelijk is om werk in te zoeken. Minder zorgpersoneel legt druk op de nog werkenden waardoor zij stress kunnen ervaren. Dat zorgt voor uitval en ziekteverzuim. Dat zorgt voor nog meer extra druk op het werkende zorgpersoneel. Zij kunnen minder mensen een dienst verlenen en daardoor lopen wachttijden op.

Bovendien worden er nog een aantal andere factoren benoemd. Vermeulen noemde de slechte naam van de GGZ en de toegankelijkheid van de psychische zorg. Door het aanbod te vergroten, komen er steeds meer mensen om hulp vragen. Door het huidige zorgsysteem kunnen deze mensen niet geholpen worden. Op dit moment worden de meeste externe praktijken maar gedeeltelijk vergoed. Uit het cliëntervaringsonderzoek blijkt dat patiënten vinden het prettig inspraak te hebben in de behandelmethode en behandelaar. Dat gebeurt nu nog te weinig. 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Volg ons