Psychische zorg door een nieuw venster

Psychische zorg door een nieuw venster

De effecten van de coronacrisis zijn op vrijwel alle vlakken in de samenleving merkbaar. Ook de geestelijke gezondheidszorg wordt niet overgeslagen door COVID-19. De traditionele behandeling heeft het alleenrecht inmiddels verloren en concurrentie gekregen van de onlinebehandeling. Wat is precies het verschil? 

Door de coronacrisis en de bijbehorende maatregelen veranderde er veel binnen de geestelijke gezondheidszorg. Zowel voor de zorgverlener als de hulpbehoevende was het even schakelen. Zo was er eerst sprake van ambulante zorg. Dat wil zeggen dat de client de zorgverlener thuis ontvangt óf zich naar de praktijk begeeft. Dat is nu wel anders. 

Geen vaste definitie 

Het precieze verschil tussen een traditionele behandeling en een onlinebehandeling aanduiden is over het algemeen lastig. Volgens Petra van der Heiden, psycholoog en relatietherapeut in Asperen, fluctueert de definitie van de traditionele behandeling nogal. “Er zijn zoveel behandelingen als dat er problemen, personen en therapeuten zijn. Je kunt niet zeggen dat er één psychologische behandeling is voor alles waar mensen tegenaan lopen.” 

Intensiteit

Het duidelijkste verschil tussen de traditionele behandeling en de onlinebehandeling is natuurlijk het uitblijven van face-to-face contact. De kans bestaat dat daardoor de bereikbaarheid in gevaar komt. Je ziet mensen immers van een afstand en dat is nu eenmaal een beperkende factor. 

Volgens Van der Heiden is de onlinebehandeling niet voor iedere cliënt een geschikte behandelmethode, omdat er een verschil zit in intensiteit. “Als je met iemand face-to-face bezig bent, dan kan je veel intenser werken. Je hebt het dan veel meer in de hand dan bij een onlinebehandeling”, vertelt ze. 

“Je wilt bijvoorbeeld niet dat iemand een paniekaanval krijgt en dat dan vervolgens de verbinding wegvalt.”

Verbinding

Voor sommige cliënten is een onlinebehandeling te intens. “In de manier waarop iemand zijn emoties organiseert, moet wel een bepaalde basis zitten om goed te kunnen behandelen”, vertelt Van der Heiden. “Je wilt bijvoorbeeld niet dat iemand een paniekaanval krijgt en dat dan vervolgens de verbinding wegvalt.” Op dat soort momenten is het juist cruciaal om in contact te blijven met de client. 

Volgens Van der Heiden moet je goed kijken naar wat iemand aankan op afstand. Je kijkt dan bijvoorbeeld of die persoon thuis een steunnetwerk heeft of alleen woont. “Je wilt dat iemand zich veilig voelt bij de therapie. Je moet de geopende sessie ook weer goed afsluiten en er mogen geen open eindjes overblijven”, aldus de psycholoog. Een open eindje is bijvoorbeeld een emotionele client die tijdens de sessie opeens de tuin in rent. “Je hebt er dan geen contact meer mee en de client houdt er een rotgevoel aan over”, vertelt Van der Heiden. “Gelukkig heb ik dat nooit zelf meegemaakt. Cruciaal is hier de inschatting die je als professional maakt.”

Verschillende meningen

Al met al staat Van der Heiden positief tegenover de onlinebehandelingen in de psychische zorg. “Het vooroordeel bij beeldbellen is vaak dat het afstandelijk is. Mijn ervaring is echter dat het échte contact tussen een therapeut en een cliënt ook prima kan bestaan via een beeldbelsessie.” 

Lang niet iedereen staat welwillend tegenover de onlinebehandeling. Het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMC) deed onderzoek naar de houding van therapeuten ten opzichte van beeldbellen. In totaal namen 592 respondenten deel aan het onderzoek en 86% gaf uiteindelijk aan de voorkeur te geven aan face-to-face contact. Slechts één procent gaf aan volledig open te staan voor beeldbellen. Dat bevestigt nogmaals dat therapeuten het videobellen met argusogen aanschouwen.

Minder prijsgeven

David Kamp, eerste auteur van het onderzoek van UMC, kan de vinger duidelijk op de zere plek leggen. “Ik denk dat vooral bij psychische behandelingen het maken van contact heel belangrijk is. De ervaring is nu dat dat minder makkelijk gaat”, aldus Kamp. 

Dat kan te maken hebben met technische problemen, zoals een slechte internetverbinding, maar dat is niet het enige. “Wat ook uit het onderzoek bleek, is dat mensen minder open zijn. Dat is dan vaak vanwege de afstand of als er andere mensen aanwezig zijn in huis”, vertelt Kamp. “Het komt wel eens voor dat de partner het moet ontgelden, dus dan willen cliënten daar ook gewoon iets over zeggen, maar ze kunnen dat niet doen als de partner in de buurt is.” 

“Je krijgt dan sneller het idee dat iemand in huis met je meeluistert.”

Onprettig idee

Starter Laura (22) kampt met onzekerheden die zorgen voor negatieve gedachtes en loopt daarvoor bij een psycholoog. Ze maakte zowel de traditionele als de onlinebehandeling mee. Zij ervaarde de problematiek die Kamp eerder beschreef. “Je wordt dan gebeld en praat vanuit huis. Je krijgt dan sneller het idee dat iemand in huis met je meeluistert. Ik nam daardoor sneller een gesloten houding aan”.

Ze merkte daarnaast dat de gesprekken relatief kort waren. “Je lichaamstaal en emoties zijn niet goed zichtbaar voor de therapeut, waardoor hij/zij niet kan doorvragen. De gesprekken waren dan vaak eerder voorbij.” De diepgang is bij de onlinebehandeling dus een stuk verminderd. 

Volgens Laura duurde de sessie bij de traditionele behandeling langer dan bij de onlinebehandeling. “Ik denk dat er meer tijd voor je wordt vrijgemaakt als je net begint. Dan wordt het volledige uur gebruikt om te praten. Als ik naar de sessies via de telefoon kijk, dan waren het vaak gesprekken die hooguit een halfuur duurden.”

Verkeerde focus 

Volgens het onderzoek van het UMC staan we op dit moment aan het begin van een tijdperk waarin er meer ruimte komt voor de onlinebehandelingen. De drang naar het invoeren van die behandelingen is sterk, maar met name zorgverzekeraars zijn enthousiast.  

“Het zijn grote instellingen die reclame maken met goede cijfers van behandelingen.”

Volgens Kamp kijken verzekeraars vooral naar de resultaten op korte termijn. “Het zijn grote instellingen die reclame maken met goede cijfers van behandelingen”, vertelt hij. “In die cijfers worden de effecten op lange termijn echter nooit meegenomen.” Kamp krijgt wel eens mensen in zijn praktijk van dat soort instellingen. Die zijn soms korter dan een half jaar geleden ontslagen met goede behandelresultaten, maar zitten een tijd later bij hem in de spreekkamer met een hulpvraag. 

Angst

De onlinebehandelingen zouden tijdbesparend en kostenbesparend werken en dat wakkert de angst voor een nieuw businessmodel aan. Ook Kamp is er niet helemaal gerust op. “We leven in een zorgsysteem met marktwerking en dan gaat het erom dat je als bedrijf je winstgevende onderdelen probeert te behouden en je verliesgevende probeert af te stoten”, vertelt hij. 

Langdurige trajecten kosten nu eenmaal meer geld dan kortdurende trajecten. Volgens Kamp zal een verzekeraar altijd op zoek gaan naar de goedkoopste manier omtrent het aanbieden van de zorg. De behandelaars kijken daarentegen naar de manier om de zorg zo goed en duurzaam mogelijk aan te bieden. 

Toekomst

Voor nu lijkt het erop dat de animo voor meer onlinebehandelingen betrekkelijk laag is. “Cliënten en therapeuten zien dat in ieder geval niet zitten, maar ik zeg ook weer niet dat beeldbellen nooit kan”, aldus Kamp. “Ik kan me voorstellen dat mensen die bijvoorbeeld fulltime werken het juist prettig vinden om in de avond met hun therapeut te bellen. Ik zie beeldbellen dus zeker als een goed middel in sommige situaties, maar niet als een vervanging voor álle therapie.”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Volg ons