Grote rol voor kleine musea

Grote rol voor kleine musea

Ieder museum hoopt natuurlijk dat een tweede coronagolf uitblijft, want die zal hoogstwaarschijnlijk leiden tot een tweede, en voor sommige definitieve, sluiting. Juist de kleinere musea lopen risico, terwijl die ons juist veel leren over onze Nederlandse geschiedenis en identiteit. Hun bestaan is dus van groot belang.

Door Redactie Genieten

Zoals in onze animatie is uitgelegd, heeft Nederland geen museumwet waardoor het begrip bij ons niet beschermd is. Iedereen met een verzameling mag zich dus een museum noemen. Bij de Museumvereniging zitten 425 musea, maar naar schatting zijn er wel meer dan duizend in ons land te vinden. Musea genoeg dus in Nederland en daardoor hebben we een van de grootste museumdichtheden ter wereld.

Verzamelen

Meer dan de helft van de musea die zich hebben aangesloten bij de vereniging zijn klein. Dit komt doordat veel kleinere musea ooit gestart zijn met een verzameling van een particulier. Verzamelen is niet specifiek van deze tijd, maar gebeurt al eeuwenlang. Vroeger gebruikte de witte elite het als hobby. 

Vanaf de achttiende eeuw kwamen openbare tentoonstellingen, zoals musea, op waardoor ook ‘gewone’ burgers de hobby van de elite konden zien. Hierdoor begonnen zij met het verzamelen van spullen. Door iets te verzamelen bepaal je dat dat het waard is om bekeken en herinnerd te worden.

Een museum kan zo’n verzameling dan tentoonstellen aan een groter publiek. Sinds de negentiende eeuw hebben ze dan ook een belangrijke rol gekregen in de samenleving, doordat die spullen en de verhalen zorgen voor de vorming van een nationale of lokale identiteit. “Cultureel erfgoed moet getoond worden, want die voorwerpen laten zien waar wij vandaan komen”, zegt Thijs Weststeijn, hoogleraar Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Utrecht.

Thijs Weststeijn is hoogleraar Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Utrecht en richt zich vooral op het onderwerp Cultureel erfgoed.

Blockbusters 

Door de dalende subsidies en de concurrentiestrijd met de vele andere musea, kopen veel kleinere musea tegenwoordig steeds meer blockbuster-tentoonstellingen in. Dit zijn tentoonstellingen met vaak grote namen waardoor er sowieso bezoekers naar het museum zullen komen. Door dat soort dingen te doen, proberen musea te laten zien dat ze het nog steeds waard zijn om subsidie te krijgen. Weststeijn vindt dit zorgelijk. 

“Kleinere musea veranderen steeds maar naar kunstmusea in plaats van dat ze een streekmuseum blijven. Hierdoor verdwijnen de ‘schatten van de regio’ in het depot, terwijl daar juist de kracht van kleintjes zit.” Volgens hem verwacht het publiek ook een regioverhaal van een regiomuseum. Taco Pauka sluit zich bij hem aan. Pauka is museumadviseur en helpt de kleinere musea met het maken van een plan als ze het moeilijk hebben. 

Publiek

Een museum moet volgens hem bestaansrecht hebben. “Het moet relevant zijn voor de gemeenschap waar het in staat.” Zo noemt hij het voorbeeld van het Volksbuurtmuseum in Utrecht, waarin het verhaal van de voorheen arme wijk waar het gebouw in staat vertelt wordt. “De voorwerpen zijn dan misschien niet uniek, maar door de verhalen erachter worden ze dat wel. Het wordt daardoor voor het publiek relevant.”

Contact hebben met je publiek is daarbij belangrijk, omdat je dan weet wat mensen willen zien. Volgens Pauka doen niet alle kleine musea dat goed. “Vaak worden ideeën even snel achter de koffietafel bedacht zonder dat er wordt gevraagd aan de gemeenschap of ze er wel op zitten te wachten.”

Taco Pauka is museumadviseur en wordt door gemeentes ingeschakeld als een klein museum in die dorp of stad het moeilijk heeft. 

Black Lives Matter

De identiteit van het museum moet volgens de mannen een verhaal hebben waar iedereen van een samenleving zich in herkent. In het algemeen herkent niet iedereen zichzelf terug. Voornamelijk de culturele minderheden ervaren dit. Volgens hoogleraar Weststeijn laat de huidige Black Lives Matter-beweging dat zien. 

“Mensen voelen zich niet gehoord of gezien en laten dat merken.” Deze week werden de beelden van bijvoorbeeld Piet Hein en Pim Fortuyn beklad, omdat er racisme verheerlijkt zou worden. De BLM wil dan ook dat kinderen op school meer leren over racisme. Een manier om dat te doen is het uitbreiden van onze geschiedenis. 

Het verhaal van de Nederlandse Gouden Eeuw gaat vooral over het witte succes, maar de slavernij die het met zich meebracht, komt minder terug. “Het is historisch correct om dat te doen, omdat we dan een vollediger beeld krijgen van onze Nederlandse geschiedenis en identiteit.” Hierdoor trek je ook een breder publiek aan en dat is iets dat de kleinere musea nodig hebben om te blijven bestaan. 

Uitgebreider

Landelijke, grote musea zoals het Rijksmuseum en het Stedelijk Museum Amsterdam zetten daarbij de eerste stapjes en de regionale musea zullen volgens Weststeijn later volgen. Voor hen is het overigens wel lastiger om zich aan te passen. “Er zijn wat minder objecten die geen wit verhaal vertellen, omdat het eenmaal op die manier verzameld is.” 

Maar geschiedenis hoeft volgens museumadviseur Pauka niet tientallen jaren oud te zijn. “Geschiedenis is ook iets van tien jaar geleden en dat vergeten sommige mensen nog wel eens.” Het verzamelen van spullen van het nu zou dus wel op een uitgebreidere manier kunnen gebeuren.

Schaalvergroting

Dan moeten er over een paar jaar wel nog kleinere musea zijn. Pauka denkt dat de coronacrisis effect gaat hebben op kleine musea. “Nu zal het nog niet de finale nekslag zijn, maar voor een aantal komt die waarschijnlijk later wel.” Om de verhalen toch te blijven vertellen, kan het samenvoegen van meerdere kleinere musea een goede oplossing zijn. 

Weststeijn: “Een groot nationaal museum zoals ze in Frankrijk hebben is niks voor ons. Dat past niet bij onze historie, want ons land is ontstaan vanuit allemaal kleine stadstaatjes, vandaar ook de vele kleine musea.”

Schaalvergroting kan voor veel kleinere musea een oplossing zijn”, zegt Pauka. “Minder musea, maar gemiddeld wel wat groter dan nu. Zo blijft het mogelijk om een goed verhaal te vertellen en voldoende bezoekers aan te trekken.”  

Wil je alles weten over de collecties van musea, hoe deze worden beheerd en hoe herplaatsing precies in zijn werk gaat? Lees dan het volgende artikel:


Noot vanuit de hoofdredactie:

Voor dit artikel – en andere artikelen – is er gekozen voor het gebruik van de benaming wit & zwart voor de etniciteit van bevolkingsgroepen. In deze tijden, waarin dit soort benamingen gevoelige onderwerpen kunnen zijn, willen wij jullie graag uitleg geven over de keuzes die deze redactie maakt. Wij maken deze keuze, omdat we het zo neutraal mogelijk willen houden. Als Startpunt zijn wij er om jullie te informeren. Na overleg binnen de redactie is de keuze gevallen op wit & zwart, omdat we niemand willen beledigen maar ook wel een duidelijk verhaal willen vertellen. Racisme is een van de ergste dingen die er bestaat op deze wereld. Mochten er mensen aanstoot nemen aan het woordgebruik van deze redactie dan gaan wij graag met jou in gesprek.

Namens de redactie van Startpunt
Hoofdredacteur Liam Toll

3 thoughts on “Grote rol voor kleine musea

  1. Reply
    Coronacrisis zware klap voor museumsector — Startpunt
    15/06/2020 at 15:33

    […] Grote rol voor kleine musea […]

  2. Reply
    Museale objecten vinden altijd een nieuw thuis — Startpunt
    15/06/2020 at 15:38

    […] Grote rol voor kleine musea […]

  3. Reply
    Met de tijd mee om grotere schade te voorkomen — Startpunt
    16/06/2020 at 13:55

    […] Grote rol voor kleine musea […]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Volg ons